Trần Nhân Tông (1258 - 1308) là bậc vua tài và hiền của nhà Trần, trị vì ngôi báu 14 năm, từ năm Kỷ Mão (1279) đến năm Quý Tỵ (1293) ở ngôi Thượng Hoàng (hay Thái Thượng Hoàng) 6 năm, đến năm Kỷ Hợi (1299), ông xuất gia lên núi Yên Tử (nay thuộc Quảng Ninh) tu hành, lập ra Thiền phái Trúc Lâm.

Ông có nhiều công lao lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông cuối thế kỷ XIII (lần thứ hai, năm Ất Dậu - 1285, và lần thứ ba, năm Đinh Hợi - 1287). Sử cũ ghi lại, ông là người "nhân từ, hòa nhã, cố kết lòng dân", cũng rất nghiêm khắc với quan lại. Điều ấy được thể hiện qua câu chuyện dưới đây:

Vào cuối năm Canh Thìn, niên hiệu Thiệu Bảo (1280), Đỗ Thiên Thư là em ruột Chi hậu cục hảo (chức quan hầu bên cạnh vua, giữ việc truyền lệnh và dẫn người ra vào trong cung vua) Đỗ Khắc Chung cậy thế anh trai mình tranh kiện với người khác. Cả tình và lý, Đỗ Thiên Thư đều trái, nên các quan đều xử đúng cho người kia. Tuy nhiên, án xử đã lâu mà không thi hành được.

Bị thiệt quyền lợi và bị oan ức, người dân kia tìm cách đón xa giá của Vua Trần Nhân Tông ở gữa đường để kêu oan. Nhân Tông thấy người chặn xa giá liền hỏi quan xử kiện đi cùng. Vị quan đó trả lời: "Án đã xử rồi, nhưng hình quan (quan trông coi việc hình luật nói chung ở thời Trần) không chịu chuẩn định". Vua Trần Nhân Tông nghe vậy liền bảo: "Đó chẳng qua là do các ngươi sợ Khắc Chung mà né tránh thôi" Rồi Vua sai ngay Trần Hùng Thao là Chánh chưởng Nội như hỏa (như thư ký riêng của Vua) , kiêm luôn Kiểm pháp quan (quan giữ việc kiểm tra sự chính xác của pháp luật để xác định hình phạt) thẩm định lại, thì thấy Đỗ Thiên Thư trái thật, bèn cho người đó thắng kiện.

(Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Tập I)